AIVD-geëvalueerde producten: wat ‘goedgekeurd’ in de praktijk betekent

Wat de lijst zegt, en wat niet

De AIVD publiceert het overzicht van producten die door de Unit Weerbaarheid zijn geëvalueerd. Elke regel heeft vier velden: productnaam, beveiligingswaarde, versie en opmerkingen. Boven de tabel staat de zin die alle regels tegelijk kwalificeert: al deze producten bieden alleen voldoende beveiliging indien ze worden ingezet volgens de richtlijnen in het bijbehorende inzetadvies.

De kolom beveiligingswaarde is de meest misgelezen. Volgens de toelichting van de AIVD staat daar de hoogst toegestane rubricering van de informatie die met het product mag worden beveiligd. Lager gerubriceerde informatie mag er eveneens mee worden beveiligd. Een product met beveiligingswaarde Stg. GEHEIM is dus geen product dat alleen voor staatsgeheimen bedoeld is; het is een product waarvan de evaluatie tot en met dat niveau reikt.

De Nederlandse overheid gebruikt vier rubriceringen: Departementaal Vertrouwelijk, Stg. CONFIDENTIEEL, Stg. GEHEIM en Stg. ZEER GEHEIM. Hoe hoger de rubricering, hoe strenger de evaluatiecriteria van de Unit Weerbaarheid. In de praktijk staan in de kolom ook internationale waarden zoals NATO Restricted, EU Restricted en NATO (Top) Secret, en kan de waarde zelf voorwaardelijk zijn: bij Blancco Drive Eraser staat “Stg. Geheim, met restricties: zie inzetadvies”. De kolom is dus geen enkelvoudige schaal maar een verwijzing naar het bereik van een concrete evaluatie.

De lijst is geen actueel productregister: de pagina vermeldt zelf juni 2025 als laatste update. Ze doet evenmin een uitspraak over merknamen. Dezelfde fabrikant kan met de ene uitvoering op deze lijst staan en met de andere op een heel ander schema, of op geen van beide.

Drie namen lopen door elkaar in bronnen die allemaal actueel zijn. Het Nationaal Bureau voor Verbindingsbeveiliging (NBV) heet in Engelstalige stukken NLNCSA, Netherlands National Communications Security Agency, en wordt op de huidige AIVD-pagina’s Unit Weerbaarheid genoemd. Op de productlijst staan de namen NBV en Unit Weerbaarheid naast elkaar, in verschillende regels van dezelfde tabel. Het gaat om dezelfde AIVD-eenheid.

De evaluatie geldt voor een versie, niet voor een merk

Uit een evaluatie volgt een inzetadvies voor een bepaalde versie van het geëvalueerde product: een hardwarevariant, een firmware- of softwareversie, of een speciaal voor de Nederlandse overheid vervaardigde uitvoering. De evaluatie is expliciet geldig voor die genoemde versie. De AIVD legt vervolgens een concrete plicht bij de afnemer: als verwerver is het van belang de leverancier om de juiste versie van het product te vragen.

Bij de iStorage datAshur PRO gaat die afbakening ver. De AIVD noemt daar niet alleen versie 3.0 en firmware level 1.11, maar ook dat de Nederlandse Dep. V.-goedgekeurde sticks sinds 1 november 2022 een apart part number van de fabrikant krijgen, IS-FL-DA3-256-X-BL. USB-sticks met een ander part number zijn volgens de AIVD niet goedgekeurd. Een inkooporder die alleen “iStorage datAshur PRO” vermeldt, laat die beslissing bij de leverancier.

Het omgekeerde komt ook voor: twee regels die in een offerte nauwelijks van elkaar te onderscheiden zijn en die ver uit elkaar liggen. Technolution PrimeLink 5001 staat op Stg. (Zeer) Geheim, PrimeLink 5001 c op Stg. Confidentieel, bij dezelfde hardware- en softwareversies. De Compumatica CryptoGuard VPN familie staat twee keer op de lijst, met verschillende versiesets en verschillende geldigheid voor EU- en NATO Restricted.

De vraag in een ontwerp- of inkoopproces is daarom niet of product X AIVD-goedgekeurd is. De vraag is of de exacte combinatie van hardware, firmware, softwarebranch en eventueel part number die wordt ingezet, binnen de geëvalueerde scope valt, voor de rubricering die aan de orde is, en voor de beoogde toepassing. Dat is het verschil tussen een marketingclaim en een security claim.

Het inzetadvies bepaalt waar de claim ophoudt

De AIVD omschrijft een inzetadvies als een document voor afnemers dat beschrijft hoe een product veilig kan worden gebruikt en beheerd en wat eventuele restrisico’s zijn. De doelgroep is expliciet benoemd: ICT-beheerders, ICT-beleidsmedewerkers, proceseigenaren, beveiligingsambtenaren en security officers. De adviezen kunnen daarnaast worden gebruikt om gelijksoortige producten van verschillende leveranciers met elkaar te vergelijken.

OpenVPN-NL is het enige product waarvan het inzetadvies openbaar is, en daarmee het enige publieke voorbeeld van wat er in zo’n document staat. Versie 2.5 telt 26 pagina’s.

Het advies stelt dat de beveiliging van een OpenVPN-NL-implementatie afhangt van vier factoren: de beveiliging van de software, de configuratie ervan, de beveiliging van de machines en besturingssystemen waarop die draait, en de beveiliging van het sleutelbeheer. Als één van die factoren faalt, valt de beveiliging van de hele implementatie uiteen. Drie van die vier factoren staan buiten het product.

Het advies grenst de claim ook af. De evaluatie ziet op bescherming tegen aantasting van vertrouwelijkheid en integriteit; beschikbaarheid, waaronder de robuustheid van de tunnel, is niet geëvalueerd. De kwaliteit van de implementatie van onderliggende mechanismen, zoals routering, firewallinstellingen en de aannames over de PKI-architectuur, valt evenmin onder de evaluatie, terwijl het advies er tegelijk bij zegt dat die functies vitaal zijn voor de totale beveiliging. De disclaimer is expliciet: de evaluatie is geen volledige code review, beschouwt geen concrete implementatie, en een gebruikersorganisatie moet zelf beoordelen wat zij op OpenVPN-NL bouwt. In de woorden van het document zelf is OpenVPN-NL een bouwsteen, geen totale beveiligingsoplossing.

Daarnaast bevat het advies harde voorwaarden, geen losse tips. Split tunneling wordt afgeraden tenzij het wordt gebruikt om een exclusief kanaal over een vertrouwd netwerk op te bouwen; over een vijandig netwerk brengt het serieuze risico’s mee omdat de hostmachine dan eenvoudig te bestoken is. Voor privésleutelmateriaal worden smartcards aanbevolen waarbij het materiaal de kaart nooit verlaat. En met het oog op de quantumdreiging eist het advies dat gebruikers het TLS-kanaal beschermen met een vooraf geplaatste symmetrische sleutel via tls-crypt of tls-crypt-v2. Het advies noemt ook de gehanteerde maatstaf: de NLNCSA Evaluation Criteria 2020 van 1 oktober 2020.

Een inzetadvies zegt daarmee evenveel over de grens van de goedkeuring als over de goedkeuring zelf, en over welk deel van het risico bij de afnemer blijft liggen.

Waar de bronnen zelf uit de pas lopen

De productlijst geeft voor OpenVPN-NL geen versienummer; in de versiekolom staat alleen “OpenVPN-NL (i.t.t. Vanilla OpenVPN)” met een verwijzing naar het inzetadvies. De versieafbakening zit dus in het advies, dat versie 2.5 heeft en de 2.5.x-tak behandelt.

Datzelfde advies is gepubliceerd op 29 maart 2023 en noemt Fox-IT als beheerder en distributeur, met openvpn.fox-it.com als downloadlocatie. De huidige AIVD-lijst en de AIVD-documentpagina verwijzen naar openvpn.sentyron.com en publiceren fingerprints voor sentyron-win.pem en sentyron-gpg.asc. De twee bronnen spreken elkaar op dat punt tegen.

Het advies lost dat zelf op, maar alleen voor wie het goed leest: het instrueert om de fingerprint van het gedownloade pakket te verifiëren op de website van de NLNCSA. Die instructie wijst naar de AIVD-pagina, en die pagina is bijgewerkt. De verouderde URL in het PDF-bestand is dus geen fout in de procedure, maar wel een valkuil voor iedereen die het advies als losstaand document behandelt.

Geen van deze pagina’s bevat op zichzelf het hele antwoord, en ze zijn op verschillende momenten bijgewerkt. Daarom verwijst de AIVD bij twijfel telkens terug naar de Unit Weerbaarheid. Voor een inkoopdossier is dat de enige manier om de scope aantoonbaar vast te stellen.

Zeven voorbeelden uit de lijst, gelezen als inkoper

Dat een inzetadvies niet openbaar is, betekent niet dat de voorwaarden er niet zijn. Ze moeten worden opgevraagd bij de daarvoor aangewezen instantie, voordat een ontwerp wordt vastgesteld.

Lifecycle: updates, end of support en verdwijnen van de lijst

Assurance is geen eenmalige gebeurtenis. De AIVD legt de verantwoordelijkheid voor het informeren over productontwikkelingen en updates bij de leverancier: die moet het NBV op de hoogte houden. Als er bij de overheid later behoefte is aan een nieuwere versie, wordt bekeken welke updates beveiligingsgerelateerd waren, en kan de nieuwere versie met die informatie door de Unit Weerbaarheid worden geëvalueerd. Een update erft de evaluatiestatus van zijn voorganger dus niet.

Ook verwijdering van de lijst moet zorgvuldig worden gelezen. Volgens de AIVD betekent dat over het algemeen dat het product niet meer bij de leverancier verkrijgbaar is of niet meer wordt ondersteund. Dat staat los van de vraag of het product nog mag worden ingezet of niet meer aan de evaluatie-eisen voldoet. Bij twijfel adviseert de AIVD dit na te vragen bij de Unit Weerbaarheid; als algemene lijn adviseert zij tijdig over te gaan naar nieuwere geëvalueerde versies.

Het spiegelbeeld staat ook op de lijst: de Sectra Tiger/R draagt de opmerking “Eind 2024: End of Support” en stond nog vermeld in de versie van juni 2025. Op de lijst staan en ondersteund worden zijn niet hetzelfde. Bij de iStorage datAshur PRO kondigt de AIVD juist vooraf aan dat het inzetadvies voor de geëvalueerde versie per 1 januari 2027 wordt ingetrokken.

Het OpenVPN-NL-advies werkt zo’n lifecycle op productniveau uit. Een release is daar altijd in één van drie toestanden: Current, Deprecated of Untrusted/insecure. De toestand beweegt alleen naar beneden en kan Deprecated overslaan, dus een actuele release kan rechtstreeks onbetrouwbaar worden verklaard. Current- en deprecated-releases blijven downloadbaar; untrusted-releases en hun broncode worden nooit meer aangeboden, ook niet via andere kanalen. Het advies is om onder alle omstandigheden een actuele release te gebruiken.

Voor architectuur en contractmanagement volgt hieruit een eis die verder gaat dan het vastleggen van de versie bij oplevering. Leg vast wie beoordeelt of een nieuwe versie nog binnen de geëvalueerde scope valt, wie een wijziging tegen het inzetadvies toetst, en wat er gebeurt zodra support of evaluatiestatus verandert. Patches uitstellen volgt daar niet uit. Wel dat het spanningsveld tussen kwetsbaarheidsbeheer en assurance bewust wordt belegd, in plaats van dat een automatisch updateproces het beslecht.

ABRO 2026: bijlage 9 en Goedgekeurde Middelen

Sinds 1 januari 2026 voert de Rijksoverheid de Algemene Beveiligingseisen voor Rijksoverheidsopdrachten in voor opdrachten waarbij risico’s voor de nationale veiligheid spelen. De invoering is gefaseerd: organisaties krijgen twee jaar de tijd en de ingangsdatum verschilt daardoor per organisatie. De politie en de ministeries van Algemene Zaken, Defensie en het kerndepartement van Justitie en Veiligheid passen de ABRO al toe; voor andere onderdelen ligt de ingangsdatum in 2026 of 2027.

Het Kaderbesluit ABRO rijksdienst beschrijft de route ernaartoe. Bij een vermoeden van risico’s voor de nationale veiligheid wordt eerst een quick-scan uitgevoerd; laat die zien dat die risico’s er kunnen zijn, dan volgt een risicoanalyse. Blijkt daaruit een Bijzondere Opdracht waarvan de risico’s niet met minder ingrijpende maatregelen te beheersen zijn, dan wordt het ABRO-voorschrift toegepast en dient de minister een aanvraag in bij het NBIV om de opdrachtnemer te onderzoeken. Het besluit zegt er uitdrukkelijk bij dat de ABRO niet automatisch wordt toegepast.

Binnen de ABRO zelf komt op veel plaatsen de verplichting terug om Goedgekeurde Middelen te gebruiken, onder meer bij cryptografie, versleuteling op mobiele apparatuur, toegang op afstand en het wissen van gegevensdragers. ABRO 4.5.11, 4.7.1, 4.7.4, 4.8.9

Bijlage 9 werkt dat uit. Voor zowel een Nederlandse als een internationale Bijzondere Opdracht wordt een limitatieve selectie van geëvalueerde producten gehanteerd. De inzet van die middelen is enkel toegestaan bij gebruik van de geëvalueerde versie en volledige naleving van het inzetadvies, dat via het NBIV kan worden opgevraagd. Die voorwaarde geldt dus niet alleen nationaal: hij staat in de inleidende alinea en slaat op beide situaties. ABRO bijlage 9

Nationaal is voor alle rubriceringsniveaus de lijst met geëvalueerde producten van de Unit Weerbaarheid leidend. Internationaal worden producten gebruikt die bijvoorbeeld vanuit de NAVO of de EU of op basis van verdragen zijn geëvalueerd, altijd in afstemming met het NBIV. Daar sluit de Europese praktijk op aan: voordat een door één lidstaat goedgekeurd product EU-gerubriceerde data mag beveiligen, voert een tweede AQUA-land een eigen evaluatie uit. Naast Nederland zijn Duitsland, Frankrijk, Italië en Zweden AQUA.

Schiet de selectie tekort, dan kan in uitzonderlijke gevallen via het NBIV een aanvraag worden ingediend om onder strikte voorwaarden een niet-geëvalueerd product te mogen gebruiken. Ook dan blijven de overige ABRO-eisen gelden, waaronder dat de producten niet voortkomen uit en niet afhankelijk zijn van landen met een gekend offensief cyberprogramma tegen de Nederlandse Staat. Diezelfde beperking geldt afzonderlijk voor beveiligingsmechanismen en voor elektronische beveiligingssystemen. ABRO 3.3.1, 4.5.8, bijlage 9

Voor cryptografie legt de ABRO bovendien een rangorde vast die in de praktijk vaak wordt overgeslagen. Cryptografische beveiligingsoplossingen worden ingericht en beheerd conform de via het NBIV verkregen documentatie. Daarnaast worden de aansluitvoorwaarden van de opdrachtgever, het inzetadvies en de adviezen van de fabrikant opgevolgd en vastgelegd in het beveiligingsplan; spreken die elkaar tegen, dan gaan de aansluitvoorwaarden voor op het inzetadvies, en dat weer voor op de fabrikantadviezen. ABRO 4.8.1

Eén nuance tot slot, omdat de begrippen makkelijk gelijkgesteld worden. De ABRO definieert Goedgekeurde Middelen als software en hardware die geschikt is bevonden voor de beoogde functionaliteit in het kader van een Bijzondere Opdracht, en voegt toe dat de goedkeuring afhankelijk van de beoogde inzet en de opdrachtgever door verschillende instanties wordt gegeven, waarbij het aanvragen en afgeven altijd via het NBIV verloopt. “Op de AIVD-lijst staan” en “een Goedgekeurd Middel zijn” liggen dus dicht bij elkaar maar zijn niet inwisselbaar: nationaal is die lijst leidend, maar de route loopt via het NBIV.

Een ABRO-verklaring is geen productgoedkeuring

Een opdrachtnemer moet vóór aanvang van een Bijzondere Opdracht beschikken over een ABRO-verklaring op het vereiste niveau. Het NBIV geeft die af wanneer de opdrachtnemer aan alle ABRO-eisen op dat niveau voldoet. De ABRO zegt er in dezelfde alinea bij dat het hier expliciet gaat om een verklaring in het kader van een Bijzondere Opdracht en niet om een certificering, en dat het de opdrachtnemer niet is toegestaan publiekelijk kenbaar te maken dat hij erover beschikt.

Dat laatste is een bruikbaar signaal bij het beoordelen van aanbiedingen. Een partij die in marketingmateriaal of op een website adverteert met een ABRO-verklaring, handelt in strijd met het voorschrift waar zij zich op beroept.

Inhoudelijk is de afbakening even scherp. Het NBIV-onderzoek richt zich op de beveiliging van de bedrijfsvoering van de opdrachtnemer in het kader van die Bijzondere Opdracht. De ABRO-eisen en het NBIV-onderzoek zien niet op de kwaliteit of beveiliging van het product of de dienst die gedurende de opdracht wordt geleverd. Een verklaring wordt bovendien afgegeven voor één Bijzondere Opdracht en kan niet zomaar naar een andere worden overgenomen.

Bestaande certificeringen of assuranceverklaringen kunnen het traject efficiënter maken, maar het NBIV moet uiteindelijk zelf kunnen vaststellen of opzet, bestaan en werking van de beveiligingsmaatregelen toereikend zijn. Een certificering biedt volgens de ABRO geen garantie voor afgifte.

BSPA is een ander schema met een andere dreiging

De Baseline Security Product Assessment is eveneens door de AIVD opgezet en wordt door de AIVD beheerd, maar het is geen AIVD-evaluatie. De beoordelingen worden uitgevoerd door gelicentieerde particuliere evaluatielabs; de AIVD houdt toezicht en stelt zelf dat zij geenszins inhoudelijk betrokken is bij de beoordeling door het laboratorium.

Het doel is ook een ander. BSPA is ontworpen als lichtgewicht beoordeling en is daarom alleen bedoeld voor de laagste beveiligingsniveaus van de BIO, BBN1 en BBN2. De AIVD schrijft er nadrukkelijk bij dat BSPA niet is bedoeld voor beveiligingsproducten die staatsgeheime informatie moeten beveiligen tegen aanvallen van statelijke actoren, buitenlandse inlichtingendiensten en soortgelijke partijen. Een positieve beoordeling is bovendien geen garantie dat het product vrij is van kwetsbaarheden, en de validatie geldt alleen voor de beoordeelde versie.

Bij één fabrikant lopen de twee schema’s vlak langs elkaar. De iStorage datAshur PRO staat op de lijst met geëvalueerde producten, op Departementaal Vertrouwelijk, met versie 3.0, firmware 1.11 en part number IS-FL-DA3-256-X-BL. De iStorage datAshur PRO+A en PRO+C staan op de BSPA-lijst, met firmware 2.00.0 en part number IS-FL-DA3X-256-Y-BL. Dezelfde fabrikant, bijna dezelfde productnaam, twee verschillende schema’s, twee verschillende part numbers en twee verschillende betekenissen. Een bestelregel waarin alleen “iStorage datAshur” staat, beslist niets.

Zeven vragen voor het inkoop- of ontwerpdossier

Een productnaam in een offerte is geen onderbouwing. Voor een verdedigbaar dossier zouden de volgende vragen expliciet beantwoord moeten zijn, in deze volgorde.

• Welke informatie moet worden beschermd, en welke rubricering hoort daarbij? Bepaal eerst de benodigde beveiligingswaarde, kies daarna pas een middel. De waarde op de lijst is het maximum, niet de bestemming.
• Staat exact de aangeboden uitvoering op de lijst? Controleer hardware-revisie, firmware, softwarebranch, part number en eventuele speciale Nederlandse uitvoering. Dezelfde productfamilie is geen bewijs.
• Is het geldende inzetadvies in bezit, en kan aan alle voorwaarden worden voldaan? Onder de ABRO is volledige naleving vereist. Is het advies niet openbaar, vraag het dan op via het NBIV of de Unit Weerbaarheid voordat het ontwerp vastligt.
• Past de concrete architectuur binnen de geëvalueerde toepassing? Kijk niet alleen naar het apparaat of de software, maar ook naar hostsystemen, sleutelbeheer, netwerksegmentatie en de beheeromgeving. Bij OpenVPN-NL liggen drie van de vier bepalende factoren buiten het product.
• Welke onderdelen dekt de evaluatie niet af? Leg restrisico’s, niet-geëvalueerde beveiligingsfuncties en aannames schriftelijk vast. Bij OpenVPN-NL vallen beschikbaarheid en de kwaliteit van routering, firewalling en PKI buiten de claim.
• Wie beoordeelt patches en upgrades? Beleg expliciet wie controleert of een nieuwe versie binnen de geëvalueerde scope valt, zodat automatisch updatebeheer een geëvalueerde configuratie niet ongemerkt vervangt.
• Wat is het migratiepad bij intrekking, end of support of verwijdering van de lijst? Neem vervanging, voorraad, configuratiemigratie en afstemming met de Unit Weerbaarheid of het NBIV vooraf mee.

Assurance is een keten: rubricering, exacte versie, inzetadvies, configuratie, beheer, lifecycle. Een vinkje bij de productnaam dekt één schakel. Of de overige schakels in de praktijk staan zoals ze in het dossier staan, is een vraag die het dossier zelf niet beantwoordt; wat technisch onderzoek daar wel en niet over kan vaststellen staat in wat een sweep wél en niet kan vaststellen.